Home / Thông tin / Tiểu thuyết gia Ursula K. Le Guin ra đi ở tuổi 88

Tiểu thuyết gia Ursula K. Le Guin ra đi ở tuổi 88

Ursula K. Le Guin, một tác giả nổi tiếng với việc đem chiều sâu văn học và tính nữ quyền mạnh mẽ vào thể loại khoa học viễn tưởng hay tiểu thuyết huyền bí với những tác phẩm như The Left Hand of Darkness (tạm dịch: Bàn tay trái của bóng tối) và bộ truyện The Earthsea (tạm dịch: Xứ hải địa), đã từ trần ở tuổi 88 vào thứ hai vừa rồi tại nhà riêng ở Portland, Ore.

Con trai của bà, Theo Downes-Le Guin, đã xác nhận thông tin này. Ông không nói rõ nguyên nhân nhưng có tiết lộ rằng sức khỏe của nữ tác giả đã rất yếu trong vài tháng vừa qua.

Le Guin luôn bám theo những chủ đề chuẩn mực trong các thể loại bà lựa chọn: phép thuật và rồng, không gian vũ trụ và xung đột giữa các hành tinh. Tuy nhiên, thậm chí nếu những nhân vật chính của bà là nam giới, họ sẽ không có điệu bộ nam quyền thái quá như những tiểu thuyết khoa học viễn tưởng hay các anh hùng truyền kì. Những xung đột họ đối mặt chủ yếu là từ sự va chạm văn hóa và được giải quyết bằng sự hòa giải hoặc hy sinh thay vì những trận đấu kiếm hay trận chiến vũ trụ.

Image result for Ursula K. Le Guin

Những tác phẩm của nữ tác giả được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ khác nhau và số lượng bán ra lên đến hàng triệu bản trên toàn cầu. Một số tác phẩm – bao gồm The Left Hand of Darkness (tạm dịch: Bàn tay trái của bóng tối) với bối cảnh trên một hành tinh không có sự phân biệt giới tính thường lệ – được đưa vào xuất bản hằng năm trong gần 50 năm qua. Nhà phê bình Harold Bloom đã ca ngợi bà Le Guin như “một người sáng tạo tuyệt vời và tác gia có văn phong rất đặc biệt”, người “đã đưa thể loại huyền bí lên một tầm cao mới của văn học”.

Ngoài khoảng 20 tiểu thuyết, bà còn là tác giả của rất nhiều tập thơ, và hơn 100 truyện ngắn (được tập hợp trong nhiều tuyển tập), 7 tuyển tập các bài luận, 12 cuốn sách cho thiếu nhi và 5 ấn bản dịch, bao gồm Đạo đức Kinh của Lão Tử và những bài thơ của tác giả người Chile đã đạt giải Nobel – Gabriela Mistral. Bà còn viết sách hướng dẫn cho các tác giả.

Những tiểu thuyết viễn tưởng của Le Guin trải dài từ hành trình phiêu lưu của những cô cậu bé mới trưởng thành đến truyện ngụ ngôn hàm chứa những bài học triết lí. Đó là sự hòa quyện giữa những câu chuyện thuyết phục, lối tự sự nghiêm ngặt nhưng gọn ghẽ và đầy tính thơ để lôi kéo người đọc bước vào thứ mà bà gọi là những “vùng đất sâu thẳm” của tưởng tượng. Bà tin rằng những cách viết như thế mới tạo ra tính thuyết phục về mặt đạo đức cho tác phẩm.

“Nếu bạn không thể hoặc sẽ không hình dung được kết quả khi bạn hành động thì sẽ không có cách nào để bạn hành xử có đạo đức hay có trách nhiệm,”, bà tâm sự với tờ The Guardian trong một cuộc phỏng vấn vào năm 2005. “Những đứa trẻ không thể làm được như thế, chúng là những chú quỷ con, rất tham lam. Và trí tưởng tượng của chúng cần được trau dồi để nhận thức và đồng cảm.”

Related image

Ursula cho rằng nhà văn chỉ có một nhiệm vụ “dễ dàng” là nuôi dưỡng sức sáng tạo của người đọc với sự phát triển tốt nhất và trong lành nhất.

Nữ nhà văn tên thật là Ursula Kroeber, sinh ngày 21/10/1929 ở Berkeley, Calif., là con út trong gia đình 4 người con và con gái duy nhất của hai nhà nhân loại học Alfred L. Kroeber và Theodora Quinn Kroeber. Cha của bà là một chuyên gia về người châu Mỹ bản địa ở California và mẹ của bà là tác giả của một cuốn sách nổi tiếng Ishi in Two Worlds (tạm dịch: Ishi trong hai thế giới), xuất bản vào năm 1960 kể về cuộc sống và cái chết của “người dân da đỏ hoang dã” cuối cùng ở California.

Lúc nhỏ, Le Guin say mê những cuốn sách về thần thoại huyền bí, trong đó có The Golden Bough (tạm dịch: Cành cây vàng) của James Frazier, hay những cuốn sách kinh điển như A Dreamer’s Tales (tạm dịch: Câu chuyện của một kẻ mơ mộng) của Lord Dunsany cho đến những tạp chí khoa học viễn tưởng. Nhưng khi dần lớn lên, bà mất đi sự thích thú với khoa học viễn tưởng bởi vì những câu chuyện ấy khi nhớ lại chỉ toàn là vũ khí và binh lính: những người đàn ông da trắng tiến lên và chiếm lấy vũ trụ.

Nữ nhà văn tốt nghiệp trường Radcliffe vào năm 1951, sau đó học thạc sĩ về văn học lãng mạn của thời Trung cổ và Phục Hưng ở đại học Columbia vào năm 1952, và giành học bổng Fullbright tới Paris. Tại đây bà đã gặp và cưới một học giả của Fullbright khác, Charles Le Guin.

Quay trở lại Mỹ, bà bỏ ngang việc học cao học để chăm lo cho gia đình; gia đình Le Guins cuối cùng định cư ở Portland và ông Le Guin dạy lịch sử.

Ngoài chồng và con trai, bà Le Guin còn có hai đứa con gái là Caroline và Elisabeth Le Guin, hai anh trai Theodore và Clifton Kroeber và 4 đứa cháu.

Trước những năm 60 của thế kỉ trước, nữ nhà văn đã viết 5 cuốn tiểu thuyết chưa xuất bản, chủ yếu lấy bối cảnh ở một quốc gia Trung Âu hư cấu tên là Orsinia. Và để tìm một thị trường rộng mở hơn, bà đã quyết định thử sức ở thể loại truyện viễn tưởng.

Image result for earthsea series by ursula le guin

Bộ truyện Earthsea

Tiểu thuyết khoa học viễn tưởng đầu tiên của bà, với tên Rocannon’s World (tạm dịch: Thế giới của Rocannon) xuất bản vào năm 1966. Hai năm sau đó, bà cho ra đời cuốn A Wizard of Earthsea (Pháp sư xứ hải địa), tập đầu tiên trong loạt truyện về thế giới phép thuật – nơi mà phép thuật phải được vận dụng thật chính xác như bất kỳ môn khoa học nào khác và cũng rất bí ẩn.

Ba cuốn sách đầu tiên của bộ Earthsea (tạm dịch: Xứ hải địa) – hai cuốn còn lại là The Tombs of Atuan (Mê cung xứ hải địa – 1971) và The Farthest Shore (Bến bờ xa nhất – 1972) được viết dựa trên yêu cầu của nhà xuất bản, dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên. Tuy nhiên dung lượng lớn của bộ tiểu thuyết và lối viết cao trào cho thấy rằng bộ truyện này không chỉ dành riêng cho một nhóm đối tượng nhất định như ý định ban đầu.

Phép thuật của Earthsea dựa trên cách vận dụng ngôn ngữ: phù thủy sẽ có sức mạnh từ một người hay vật nếu họ biết tên cúng cơm của những người hay sự vật này. Và Le Guin đã tuân theo nguyên tắc rất chỉn chu khi đặt tên cho các nhân vật của mình. “Tôi phải tìm ra cái tên đúng cho nhân vật, nếu không tôi không thể viết tiếp”, bà tâm sự.

Tuyển tập Earthsea rõ ràng chịu ảnh hưởng từ tác phẩm The Lord of the Rings (Chúa tể của những chiếc nhẫn) của J. R. R. Tolkien. Nhưng thay vì cuộc chiến giữa cái tốt và cái ác, Le Guin đã tổ chức câu chuyện của mình xoay quanh cuộc tìm kiếm sự cân bằng giữa các thế lực chống đối nhau – một ý tưởng mà bà tiếp thu từ tác phẩm của lão Tử.

Nữ nhà văn quay lại Earthsea trong chặng đường sự nghiệp sau này, phát triển và mở rộng bộ ba tác phẩm với những cuốn sách như Tehanu (1990) và The Other Wind (tạm dịch: Cơn gió còn lại – 2001) hướng tới đối tượng độc giả phổ thông.

The Left Hand of Darkness (tạm dịch: Bàn tay trái của bóng tối) xuất bản năm 1969, với bối cảnh diễn ra trên một hành tinh tên là Gethen, nơi mà mọi người không phải là nam hay nữ nhưng lại mang đặc trưng sinh lý của hai giới tính trong thời kì sinh sản. Phát biểu một cách lãnh đạm về nhân loại, Le Guin cho rằng cuốn tiểu thuyết của mình như một thí nghiệm được suy nghĩ rõ ràng và được dựng lên để khám phá bản chất của xã hội loài người. “Tôi bỏ đi giới tính, để xem thứ gì sẽ còn lại”, nữ tác giả chia sẻ.

Nhưng không có bất kì sự thản nhiên nào về mối quan hệ trung tâm của cuốn sách, giữa một người Gethen thuần chủng và một người đàn ông từ Trái Đất. Cuốn sách giành hai giải thưởng lớn về khoa học viễn tưởng, giải Hugi và Nebula, đồng thời được giảng dạy ở nhiều trường cấp hai và đại học.

Nhiều tác phẩm của Le Guin có điểm chung về bối cảnh: một liên đoàn giữa các thế giới được liên kết lỏng lẻo mang tên Ekumen. Liên đoàn này được thành lập bởi người cổ đại, những người muốn gieo con người trên những hành tinh có sự sống – bao gồm Gethen, Trái Đất và hai thế giới sinh đôi trong tiểu thuyết The Dispossessed (tạm dịch: Kẻ bị trục xuất), lấy tựa đề là An Ambiguous Utopia (tạm dịch: Xã hội không tưởng mờ ảo – 1974).

Như tựa sách đã thể hiện, The Dispossessed đối chiếu hai hình thức tổ chức xã hội: một xã hội hỗn loạn nhưng quân phiệt, giàu có, đàn áp những giai cấp thấp hơn và một thế giới hoàn hảo không giai cấp (dựa trên ý tưởng của nhà chủ nghĩa vô chính phủ người Nga Peter Kropotkin), tạo nên sự đối lập ngột ngạt. Và tác giả đã để cho người đọc tự tìm thấy sự cân bằng giữa hai xã hội này.

The Lathe of Heaven (1971) lại đưa ra một cách nhìn rất khác về thế giới hoàn hảo. Một người đàn ông với những giấc mơ có thể thay đổi thực tế bị rơi vào vòng khống chế của một nhà tâm lý – kẻ đã lợi dụng năng lực này để vẽ lên giấc mơ về một thế giới hoàn hảo của riêng y, và gây ra nhiều hậu quả không mong muốn.

The Lathe of Heaven là một trong số ít các tác phẩm của Le Guin được chuyển thể thành phim. Và đã có tận hai bản truyền hình cho tác phẩm này, một là của đài PBS vào năm 1980 và bản còn lại thuộc kênh truyền hình cáp A&E vào 2002.

Image result for Japan Tales From Earthsea

Phim hoạt hình Truyền thuyết về rồng

Ngoài ra, những tác phẩm được chuyển thể từ những tiểu thuyết của bà còn có phim hoạt hình Nhật Tales From Earthsea (Truyền thuyết về rồng) vào năm 2006, và series Legend of Earthsea trên kên Sci Fi vào năm 2004.

Với ngoại lệ Lathe of Heaven vào 1980, Le Guin không có nhiều bình luận về những chuyển thể này.

Le Guin luôn cho rằng mình là một nhà hoạt động vì nữ quyền, ngay cả khi những quan niệm truyền thống của thể loại bà theo đuổi buộc bà tập trung vào những nam anh hùng. Những cuốn sách sau này như các phần tiếp theo của Earthsea hay những câu chuyện về Ekumen như Four Ways to Forgiveness (1995) và The Telling (2000) đều được kể dưới góc nhìn của những nhân vật nữ.

Trong một số tác phẩm sau này, nhà văn có xu hướng đưa vào những bài học giáo dục, như thể bà cảm thấy mất kiên nhẫn với nhân loại khi họ vẫn không chịu tiếp thu những bài học đắt giá về sự cân bằng và đồng cảm.

Tại giải thưởng sách quốc gia năm 2014, Le Guin được trao huân chương cho những cống hiến to lớn cho văn học Mỹ. Bà nhận huân chương này như đại diện cho những lớp nhà văn kế cận trong thể loại huyền bí, viễn tưởng – những người mà theo Le Guin là đã bị tách biệt khỏi dòng chảy văn học quá lâu trong khi các giải thưởng tôn vinh đều thuộc về những nhà văn hiện thực.

Bà cũng khuyên các nhà xuất bản và các nhà văn đừng đặt nặng vấn đề lợi nhuận.

“Tôi đã có một sự nghiệp văn chương đủ dài và đủ tốt”, bà tâm sự, “Ở đây có lẽ là kết thúc cho chặng đường đó, và tôi thực sự không muốn văn học Mỹ bị tuột dốc một chút nào.”

Phan Anh Phú (theo The New York Times)

About Anh Phu

Phan Anh Phu
11/11/1996 Scorpio A confirmed bachelor

Check Also

6 cuốn sách kinh điển đã mất hơn 10 năm để viết

Nếu bạn là một nhà văn thì bạn biết sẽ hiểu khoảng thời gian để …

error: Nội dung được bảo vệ !!