Home / Thông tin / Liệu rằng tiếng Viking có thể đẩy lùi “cuộc xâm lược của tiếng Anh”?

Liệu rằng tiếng Viking có thể đẩy lùi “cuộc xâm lược của tiếng Anh”?

Tiếng Iceland vẫn duy trì được sức sống văn chương của mình từ các bộ truyện thần thoại, nhưng ngành truyền hình và du lịch ngày càng bị đe dọa.

Coffee and kleina (cà phê và bánh kleina) là những gì được viết trên bảng hiệu lớn của quán cà phê trên một con đường chính ở Thủ đô Reykjavik của Iceland. Chỉ vài năm về trước, một bảng hiệu như vậy sẽ chỉ đơn giản là: Kaffi og kleina – viết bằng ngôn ngữ của người Viking, ngôn ngữ chính thức của Iceland.

Hội sách ở Reykjavik. Ảnh: age fotostock/Alamy

Thật sự là lợi thế nếu bạn có thể đọc và viết tiếng Iceland, một ngôn ngữ mà chỉ có khoảng 400.000 người trên toàn thế giới có thể hiểu được, ngôn ngữ viết nên những trang thần thoại hồi thế kỷ 13 và 14. Tiếng Iceland gần như không hề thay đổi trên hòn đảo nhỏ biệt lập này, và điều đó cho phép chúng ta vẫn có thể đọc hiểu, dù ít hay nhiều, các câu chuyện nguyên bản.

Nhưng Iceland hiện nay chẳng còn biệt lập nữa, và đã bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu cho thấy ngôn ngữ của vùng đất này đang phải đối mặt với nhiều thử thách chưa từng thấy. Sau khủng hoảng kinh tế năm 2008, và việc đồng tiền Iceland trượt giá sau đó (khiến quốc gia này trở thành điểm đến rẻ hơn nhiều so với trước đây), du lịch đã trở thành ngành công nghiệp lớn nhất của đất nước, và chỉ riêng trong năm nay, người ta đã ước tính sẽ có khoảng 2,5 triệu khách du lịch sẽ đến thăm đất nước 350.000 dân này.

Và tất nhiên mọi dịch vụ đều được điều chỉnh sang tiếng Anh để phục vụ khách du lịch. Tại các nhà hàng và quán cà phê, mọi người thường xuyên được chào đón bằng tiếng Anh thay vì tiếng Iceland, và tiếng Iceland thường sẽ chẳng có ích gì nếu bạn muốn gọi thức ăn hoặc đồ uống. Các công ty chuyển sang sử dụng tên tiếng Anh hoặc tái xây dựng thương hiệu bằng tiếng Anh. Tầm quan trọng của khách du lịch đối với nền kinh tế đang nhanh chóng làm cho tiếng Anh không chỉ là ngôn ngữ thứ hai trong ngành dịch vụ, mà đang dần trở thành ngôn ngữ đầu tiên. (Vâng, tôi vẫn nhớ cái sự trớ trêu rằng bài báo này được viết bằng tiếng Anh.)

Còn có những dấu hiệu cảnh báo khác. Người Iceland luôn tự hào về di sản văn học của mình, tự hào rằng chúng tôi viết và đọc rất nhiều sách. Tuy nhiên, trong năm 2017, người Iceland đã mua ít hơn 47% số sách so với năm 2010, một mức giảm rất mạnh chỉ trong vòng sáu năm. Trong một cuộc thăm dò gần đây ở Iceland, 13,5% số người được phỏng vấn trả lời rằng họ đã không đọc một cuốn sách nào trong năm 2017, so với con số 7% trong năm 2010.

Liệu rằng tiếng Iceland sẽ sớm trở thành ngôn ngữ thứ hai của Iceland?

Người Iceland có một truyền thống tuyệt vời là tặng sách làm quà Giáng Sinh, và mọi người sẽ đọc sách xuyên đêm Giáng Sinh. Tuy nhiên, ngay cả truyền thống này cũng có thể bị đe dọa: năm 2005, một người Iceland nhận được trung bình 1,4 cuốn sách vào dịp Giáng Sinh; con số này hiện là 1,1 – trong đó 42% người Iceland chẳng nhận được cuốn sách nào vào Giáng Sinh theo cuộc thăm dò gần đây nhất.

Kết quả hình ảnh cho icelandic language

Chúng ta cũng cần phải xem xét tác động trên thế hệ nhỏ tuổi nhất. Ở Iceland, các bộ phim hoặc chương trình truyền hình nước ngoài luôn được trình chiếu dưới dạng phụ đề, thay vì được lồng tiếng, và nhờ đó, hầu hết người Iceland có thể nói được tiếng Anh. Ngay cả khi các đài truyền hình Iceland vẫn lồng tiếng cho phim hoạt hình và các chương trình trẻ em, thì thế giới trực tuyến cũng chẳng có biên giới. Ngày nay, trẻ em có quyền truy cập không giới hạn vào các chương trình giải trí bằng tiếng Anh – phim ảnh và chương trình truyền hình trên các dịch vụ phát trực tuyến, trò chơi điện tử, YouTube. Nghiên cứu gần đây cho thấy mức độ chật vật học tiếng mẹ đẻ đáng báo động của học sinh dưới 15 tuổi, trong khi chúng lại làm quen tiếng Anh với tốc độ nhanh hơn nhiều so với trước đây – cũng chẳng mấy ngạc nhiên khi nghe lũ trẻ nói tiếng Anh trong sân chơi.

Tất cả các ngôn ngữ đều tiến hóa, nhưng cho đến nay, người Iceland chúng tôi đã giúp tiếng Iceland thích nghi với những thay đổi công nghệ bằng cách tạo ra từ mới để gọi tên những phát minh hiện đại như điện thoại (sími), TV (sjónvarp), email (tölvupóstur) và máy tính (tölva). Tất nhiên, sự tiến hóa xa hơn nữa là điều không thể tránh khỏi. Nhưng với mức độ phổ biến của tiếng Anh, ngôn ngữ Iceland đang đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn, chỉ là sớm hay muộn?

Điều này đưa đến câu hỏi: Một ngôn ngữ có giá trị gì? Nếu nó đang gặp nguy hiểm, chúng ta có nên cố gắng cứu nó không?

Câu trả lời rất rõ ràng trong tâm trí tôi. Không chỉ là nỗ lực, nó gần như là nghĩa vụ đạo đức của chúng ta. Đầu tiên và quan trọng nhất, chúng ta cần phải tiếp tục đọc và viết bằng tiếng Iceland. Có nhiều nỗ lực có thể và đã được thực hiện ở khía cạnh này. Chính phủ (đứng đầu là Katrín Jakobsdóttir – nữ Thủ tướng tốt nghiệp ngành văn học Iceland, đồng thời là một chuyên gia hàng đầu về tiểu thuyết trinh thám Iceland), gần đây đã đề xuất rằng nước mình nên hoàn trả 25% chi phí xuất bản sách bằng tiếng Iceland. Đề xuất lập pháp này có thể thay đổi cục diện tình hình.

Ở quy mô nhỏ hơn, nhưng với mục tiêu tương tự, bản thân tôi (nhà văn Ragnar Jónasson) và nhà văn Yrsa Sigurðardóttir đã cùng sáng lập một giải thưởng sáng tác đầu tay vào năm ngoái tại Iceland. Svartfuglinn (Blackbird) là giải thưởng dành cho các tiểu thuyết viễn tưởng mới viết bằng tiếng Iceland, để khuyến khích các tác giả mới nổi tiếp tục sáng tác bằng ngôn ngữ mẹ đẻ. Với tinh thần này, nhà sản xuất audiobook hàng đầu của Iceland đã công bố mục tiêu xuất bản một audiobook mới mỗi ngày bằng tiếng Iceland.

Đồng thời, cũng có một dấu hiệu tích cực xuất hiện từ một lĩnh vực chẳng ai ngờ tới. Nhạc rap Iceland ngày càng phổ biến trong những năm gần đây và các nghệ sĩ hàng đầu trong thể loại này thường viết lời rap bằng tiếng Iceland, thay vì tiếng Anh. Nhìn vào bảng xếp hạng các ca khúc ở Iceland trên trang Spotify, có tới 4 bài rap nằm trong Top 5 – và tất cả đều được trình diễn bằng tiếng Iceland. Có lẽ chúng ta vẫn còn hy vọng!

Kim Phụng (Theo Guardian)

About Kim Phụng

Nguyễn Kim Phụng
Believe that you will succeed and you will - Dale Carnegie

Check Also

Giải thưởng văn học Flore 2018 thuộc về Raphaël Rupert

Ban giám khảo giải Flore đã gọi tên Raphaël Rupert cùng tác phẩm Anatomie de …

error: Nội dung được bảo vệ !!