Home / Đời sống / Đại đa số người Afghanistan không biết đọc, nhưng thị trường Sách lại rất phát triển

Đại đa số người Afghanistan không biết đọc, nhưng thị trường Sách lại rất phát triển

Hạch từ Iran và trái cây tươi từ Pakistan, những thứ dù người Afghanistan trồng và thu hoạch được với số lượng lớn. Sống trong những ngày tháng sung túc bằng viện trợ nước ngoài đồng thời mang lại lương cao và hủy hoại các nền công nghiệp địa phương. Do đó, có lẽ thứ duy nhất đất nước này không nhập khẩu là thuốc phiện.

Và sách.

Các nhà xuất bản ở Kabul, thủ đô của Afghanistan. Năm 2001, thành phố có hai nhà xuất bản và một hiệu sách độc lập. Hiện nay, 22 nhà xuất bản địa phương cung cấp 60 cửa hàng trong thành phố. (Ảnh của Mauricio Lima – The New York Times)

Khi các nhà xuất bản sách ở nhiều nước đang vật lộn tìm chỗ đứng, hơn ba năm gần đây, xuất bản sách ở Afghanistan phát triển nhanh chóng mặt – dù tỉ lệ biết đọc chữ của nước này rất thấp: Chỉ hai trong năm người lớn biết đọc sách. Nhưng cũng có người cần cố gắng rất nhiều mới có thể đọc sách đều đặn, vì tình trạng bạo động ở đất nước, đặc biệt là dạo gần đây.

Ở một xã hội bất ổn, rắc rối, cuộn mình lại với một cuốn sách trong tay như liều thước bổ loại một.

“ Tôi nghĩ ở bất kì môi trường nào, nhưng có lẽ đặc biệt là những nơi đang hứng chịu chiến tranh, đọc sách tạo ra một khoảng dừng trong cuộc sống tạm bợ ngày qua ngày và cách li người đọc khỏi thế giới xung quanh khi họ đắm chìm trong sách,” Jamshid Hashimi nói, chủ một tiệm sách online và đồng sang lập của Book Club of Afghanistan. “ Sách có quyền năng to lớn ở khắp mọi nơi, nhưng ở một nơi như Afghanistan, sách còn là cách cứu rỗi tâm hồn.”

Không ngạc nhiên gì việc các nhà xuất bản ở Afghanistan sẽ lợi dụng điều này. Điều đáng chú ý hơn cả là phần lớn sự phát triển của kinh tế xã hội có được mà không cần bất kì sự trợ giúp trực tiếp nào từ các cố vấn nước ngoài.

“ Đấy là quá trình tiên phong bởi Afghanistan”, Safiullah Nasiri, một trong bốn anh em sáng lập Aksos, một nhà xuất bản sách sỡ hữu vài tiệm sách ở Kabul. Anh để lại dấu ấn với cách xử sự thận trọng trong cộng đồng biệt ngữ quốc tế về chuyển giao quyền điều khiển các học viện của Afghanistan bị chi phối bởi người Phương Tây.

“ Thời gian này thật thú vị khi cả thế giới sách ở đây,” Ông Nasiri nói. “ Khi các nhà xuất bản đang cố gắng hết sức tìm kiếm nhiều sách mới, giới trẻ lại lùng sục sách mới để đọc và các nhà văn cũng quay cuồng trong những ngày tìm kiếm nhà xuất bản. Đúng là một bầu không khí năng động. Và bản thân nó vậy, không cần bất kì sự hỗ trợ nào từ nước ngoài.”

Những năm gần đây, nhiều nhà xuất bản đang tích cực mở rộng thị trường, mở thêm đại lí phân phối khắp nước, mởnhà sách riêng hay chuyển nhượng cho những tiệm sách tư nhân. Kabul đã có 60 nhà sách đăng kí dựa vào số liệu của chính phủ.

Nhưng không phải lúc nào cũng được vậy. Trong thời gian bị Taliban chiếm đóng, từ 1996 đến 2001, chỉ có hai nhà xuất bản sống sót: một của nhà nước và cái còn lại là tư nhân, Aazem Publishing. Cuối năm 2001, chỉ còn một nhà sách tư ở Khách sạn Intercontinential, mặt bị tàn phá dữ dội tháng trước.

Một buổi đọc thơ tại một cửa hàng sách ở Kabul. Cơn đói thông tin vê quan điểm nước ngoài và địa phương đang thúc đẩy sự phục hưng cho việc đọc sách trong nước. Đối với những người Afghanistan trưởng thành, những người biết chữ, sách có thể là một lối thoát.

Chính phủ mới của Afghanistan đối diện với nhiệm vụ to lớn là tái xây dựng bộ máy giáo dục đã hứng chịu sự tàn phá nặng nề từ nhiều thập kỉ chiến tranh, tiếp đến năm năm chiếm đóng của Taliban buộc phải đóng cửa trường học và hủy hoại các loại sách ngôn ngữ nước ngoài. Điều đó đồng nghĩa rằng hàng triệu cuốn sách giáo khoa mới, ban đầu được in ở Pakistan đã bị phá hủy. Nhưng rồi khi quan hệ với nước này gặp trục trặc, chính phủ nhượng các hợp đồng sách giao khoa này cho một vài nhà xuất bản Afghanistan.

Với sự cam kết hỗ trợ bộ máy trường học từ các gói cứu trợ quốc tế, nên kinh doanh sách giáo khoa nhảy vọt trở thành ngành công nghiệp xuất bản sách. Vì trong một khoảng thời gian ngắn, triệu cuốn sách giáo khoa được in ra, Aazem và một vài công ti khác đầu tư vào nhà máy in ấn của mình, những công xưởng vô công rỗi nghề khi mùa in qua. Sau đó, những nhà xuất bản mới nổi bắt đầu dịch sách phương Tây từ tiếng Anh sang ngôn ngữ Dari và Pashto, hai ngôn ngữ chính của đất nước.

Những nhà xuất bản khác cũng hồi sinh, thuê các công xưởng in ấn lớn hơn.

“ Từng tò mò và them khát muốn biết thế giới và sy nghĩ của mọi người về Afghanistan”, Davood Moradian, Tổng Giám đốc Viện Nghiên cứu Chiến lược Afghan, một tổ chức nghiên cứu có khuôn viên cổ đẹp tựa như tranh vẽ, tác phẩm the Fort of Nine Towers (tạm dịch: Pháo Đài Của Chín Tòa Tháp) đã giữ vững vị trí trong long các độc giả. “ Ngành công nghiệp sách là hiện tượng nổi lên nhằm thỏa mãn khát khao đó.”

Những cuốn sách đầu tiên được xuất bản ở địa phương là những tựa sách hiện thực về Afghanistan, của các tác giá phương Tây, và chúng bán rất chạy, dẫn đến một cuộc đua trong ngành kinh doanh này. Những cuốn như Ghost Wars: The Secret History of the CIA (tạm dịch; Bóng Ma Chiến Tranh: Bí Mật Lịch Sử về CIA) , Afghanistan and Bin Laden From the Soviet Invasion to September 10, 2001 (tạm dịch: Afghanistan và Bin Laden từ cuộc xâm lược của Soviet đến ngày 10 tháng chín, 2001)” của Steve Coll, and The Envoy: From Kabul to the White House (tạm dịch: Đại Sứ: Từ Kabul đến Nhà Trắng), My Journey Through a Turbulent World (tạm dịch: Hành Trình Đi Qua Thế Giới Hỗn Độn) của Zalmay Khalizad, là những cuốn sách bán chạy nhất ở đây.

“Nhu cầu được cầm sách trên tay đã bị dồn nén bao nhiêu năm nay”, tiến sĩ Ajmal Aazem nói, vị bác sĩ khoa nhi người có cha sáng lập nên một nhà xuất bản mang tên họ. Công ti Aazem đang xuất bản sách nhanh nhất có thể, chỉ còn bị giới hạn lại bởi số lượng biên dịch viên có tay nghề. Mục tiêu của Aazem trong giai đoạn 2017-18 là in được ba đầu sách mới mỗi ngày, 1,100 mỗi năm – một con số khổng lồ với các nhà xuất bản.

Nhà xuất bản được trang trí bằng nhiều poster to như người thật của những bìa sách hiệnhành, những cửa hang sách chất đầy những cột sách được xếp nghệ thuật hình xoắn ốc với hai phiên bản tiếng Anh và tiếng Ba Tư, đi từ trái sang phải, kề cạnh nhau. Tầng giữa phòng kinh doanh được nâng lên để chứa số báo tầng dưới, tạo ra một cái bục với nhiều ghế bành đủ thoải mái.

Vì biên tập một cuốn sách viết bằng ngôn ngữ gốc sẽ nhanh hơn dịch nó ntrong một ngôn ngữ khác nên những nhà xuất bản lớn đặt trước những bản gốc, điều chưa từng xảy ra. Aksos đã bắt tay những bản Afhan ở Amazon, bán sách thông qua trang Facebook và chuyển phát cùng ngày với giá khoảng 50 cent một cuốn ở Kabul. Người Afghanistan không có mạng internet hay máy tính cá nhân ở nhà, nhưng những bạn trẻ thường sử dụng Facebook ở điện thoại.

Nạn cướp bóc luôn thường trực. Vào ngày thường, thậm chí ở những cửa hàng sách mặt tiền của Aksos luôn tấp nập khách cũng bị cướp đi những bản sách nổi tiếng.

Các nhà xuất bản đang vô cùng lo lắng. “ Dù có nhiều sách, nhưng nếu chúng tôi bán được 1,000 bản thì lũ người ăn cắp bán được 4,000 bản cùng một đầu sách với giá thấp hơn,” tiến sĩ Aazem nói. “ Chính phủ cần làm nhiều hơn để chấm dứt tệ nạn này.”

Một hiệu sách tại trung tâm Kabul

Quan chức chính phủ bắt đầu thi hành những luật bản quyền đã từ rất lâu không dung, theo lời Sayed Fazel Hossain Sancharaki, người chịu trách nhiệm Bộ Thông tin và Văn hóa. “ Bốn tháng gần đây chúng tôi đã có đến bốn hoặc năm vụ về vi phạm bản quyền,” ông nói. Một tiệm photocopy đã bị đóng cửa bởi chỉ đạo của chính phủ vì phạm tội tuồn sách lậu.

Nhận thấy rằng “ The Envoy”, hồi kí được viết năm 2016 của Khalilzad, người Afghanista quốc tịch Mĩ, từng là Đại sứ Mĩ của cả Afghanistan và Iraq, sẽ là cuốn sách bán chạy ở đây, ông Aazem tức tốc thông qua điều luật Dari và Pashto.  Ông quyết định đưa ra bản sách chất lượng tốt hơn với tang nhẹ giá rồi đổ tràn thị trường trước khi bọn cướp làm vậy. Nhưng Aksos in bản Pashto trước, mà không thông qua luật, và đã bán được 3,000 bản, ông nói.

Ông Nasiri, chủ Aksos, công ti đang dịch một đầu sách mới mỗi tuần hoặc hơn, phủ nhận đã in sách lậu. Và ông cũng than phiền về nạn cướp bóc. “ Chúng tôi rõ là có luật bản quyền ở Afghanistan, nhưng không ai có vẻ như biết nó,” ông nói. “ Đây quả thực là một vấn đề cực nghiêm trọng.”

Gần đây Aksos cũng bắt đầu đặt trước những bản sách gốc, bao gồm Baghdad Pir, một tiểu thuyết lịch sử viết chữ Pasto nói về một điệp viên người Anh vào những năm 1920 trong thời vua Amanullah.

Nhưng loại sách bán chạy nhất vẫn là sách tự lực, đặc biệt là thể loại làm giàu. Cuốn Women Who Work (tạm dịch: Phụ Nữ Đi Làm) cũng là sách dịch nổi tiếng, nhất là đối với độc giả nữ.

Ông Nasiri thừa nhận rằng tiệm sách của ông trữ nhiều sách lậu, thậm chí bản thân tiệm không đi cướp sách.

“ Chúng tôi phản đối tới cùng, nhưng từ khi hầu như mọi loại sách đều bị làm lậu, chúng tôi không còn cách nào khác là chấp nhận những bản sách lậu,” ông nói. “ Nhưng nếu chúng tôi không làm vậy, công việc kinh doanh sẽ trở nên khó khăn. Chuyện này xảy ra trên khắp châu Á.”

Hiện tượng mới nhất ở Kabul và cũng trở thành tác phẩm bị sao chép lậu nhiều nhất: Afghan Politics: The Inside Story (tạm dịch: Chính Trị Ở Afghanistan: Câu Chuyện Đằng Sau), bộ sách hai cuốn của Rangin Dadfar Spanta, cố vấn an ninh quốc gia của của cựu Tổng thống Hamid Karzai được xem như Henry Kissinger. Aazem publishing bán ra hàng ngàn bản in trong vài tuần đầu, tưởng chừng như đắt đỏ so với tiêu chuẩn Afghanistan, $15/ bộ.  Việc phát hành cuốn sách V.I.P đã được tổ chức tại Fort of the Nine Towers vào tháng mười một và một bản dịch tiếng Anh cũng được Aazem xuất bản trong năm nay.

“ Chúng tôi đầu tư hết mức vào sách và in ấn sao cho thật chất lượng, sau đó giữ giá thấp nhất có thể để cạnh tranh với sách lậu,” tiến sĩ Aazem nói. Những poster quảng cáo được gửi đến các tiệm sách, để lộ ông Spanta, và quảng cáo trên báo đài.

Afghan Politics đã phát hành một tháng, tuy nhiên, tập tin điện tử của cuốn sách được truyền bá trên mạng xã hội.

Căng thẳng hơn nữam các nhà xuất bản ở Aazem quyết định đóng cửa để biểu tình phản kháng, treo rèm đen ở mọi cửa sổ và ngừng mọi xưởng in cho đến khi chính phủ cam kết giải quyết triệt để nạn in sách lậu. Họ vẫn đang đợi.

Châu Giang (Theo New York Times)

About River

Vo Chau Giang
<3Danangnese #Freelancer #Dreamer #Bookaholic. My personality is 85% the last book I read. Dare to guess that one?

Check Also

Hồi ký của bà Michelle Obama sẽ lên kệ vào tháng 11 tới

Cuốn hồi ký kể về hành trình trở thành Đệ nhất Phu nhân Hoa Kỳ …

error: Nội dung được bảo vệ !!