Home / Cộng đồng / Top 10 / 10 tác phẩm về cao trào của đại dịch HIV/AIDS

10 tác phẩm về cao trào của đại dịch HIV/AIDS

Là một nhà văn khiếm khuyết, tôi khá đắn đó khi phải lấy một vấn đề của nền y tế đánh để đồng lên cả một thời đại, bởi vì HIV/AIDS không chỉ là nỗi nhức nhối mang tính chính trị xã hội, mà còn là mối quan tâm của ngành y học. Thế nhưng, khi nhìn lại những tác phẩm văn học trước đây về đại dịch này, năm 1997 hiển nhiên trở thành một mốc phân chia. Đây cũng là năm đánh dấu cho sự ra đời của Liệu trình điều trị chống vi-rut sao chép có tác dụng cao (Highly Activate Antiretroviral Therapy – HAART), từ đó những hiểu biết và mô tả về HIV/AIDS đã thay đổi, hoặc ít nhất là như vậy đối với với ai đã được hưởng đặc quyền tiếp cận với bác sĩ và thuốc men, từ một bản án tử trở thành cái mà nếu nói theo lối hoa mỹ sẽ là “chứng bệnh kinh niên có thể kiểm soát.”

HIV/AIDS march

Khi tổng hợp danh sách các tác phẩm văn học về đề tài HIV/AIDS, tôi đã đề ra một số tiêu chí cần thiết. Đầu tiên, tác phẩm đó phải được viết trước đó và/hoặc về đại dịch HIV/AIDS trước 1997. Vì tôi muốn có một cái nhìn thẳng vào hiện thực khó chấp nhận tại thời điểm đó, tôi quyết định sẽ không sử dụng các tác phẩm thời nay được viết bởi các nhà văn đương đại chỉ dựa trên những những hồi tưởng quá xa vời. Tôi cũng chỉ giới hạn các tác phẩm được xuất bản tại Anh. Có lẽ lựa chọn đáng kể nhất mà tôi đưa ra chính là không kể thêm các tác phẩm hồi ký quan trọng và có tầm ảnh hưởng trong thời gian ấy, bởi vì thứ mà tôi muốn khám phá nhất là: Vào giai đoạn đầu đại dịch HIV/AIDS, các nhà văn làm cách nào để xây dựng một thế giới hư cấu dựa trên hiện thực quá đỗi đau thương.

1985

Tale of Plagues and Carnivals (tạm dịch: Bệnh dịch và Lễ hội) của Samuel Delany, một phần trong bộ tiểu thuyết Nevèrÿon của nhà văn khoa học viễn tưởng, người dành giải nhất cuộc thi viết sách về AIDS. Trong câu truyện thứ chín của bộ sách, một căn bệnh lây truyền qua đường tình dục bắt đầu bùng phát, và chủ yếu xảy ra trong giới đồng tính nam.

Delany đã so sánh những diễn biến trong Nevèrÿon với cách mà New York chống lại nạn AIDS khi nó mới xuất hiện. Tác phẩm này được xem là tiểu thuyết đầu tiên nói về đại dịch AIDS được phát hành bởi một nhà xuất bản lớn chuyên trị dòng văn học hư cấu. Truyện kể về một người đàn ông Mỹ gốc Phi, hơn nữa còn mang trong mình căn bệnh AIDS thường xuyên bị hắt hủi và phải nhận sự thờ ơ của mọi người.

1986

Trong The Way We Live Now (tạm dịch: Cách mà chúng ta đang sống), câu truyện đầu tiên của Susan Sontag được xuất bản lần đầu bởi The New Yorker, bà đã tạo ra mội thế giới xung quanh Max, một người mắc bệnh AIDS nằm trong bệnh viện. Độc giả sẽ không nghe được câu nói nào từ Max.

Thay vào đó, câu truyện được kể chấp nối bởi những người khác khi họ phải vật lộn vời thứ mà ngay cả họ cũng không biết làm thế nào để chống cự, đó là bệnh tật và một cái chết cận kề người bạn của họ. Bằng việc mượn tựa đề từ một tác phẩm của Anthony Trollope năm 1875, câu truyện của Sontag được cho là dựa trên kinh nghiệm của bản thân cô khi trải qua căn bệnh ung thư, cũng như những chuyến ghé thăm Joe Chaikin tại bệnh viện, một vị giám đốc nhà hát tiên phong vì cơn trúng phong mà mắc chứng mất ngôn ngữ một phần. Chính những trải nghiệm cá nhân ấy đã giúp câu truyện không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi những ẩn dụ về một bệnh nhân bị câm và bởi việc thiếu mất bối cảnh chính trị xã hội.

1989

Eighty-Sixed (Tạm dịch: Tám mươi sáu) của David Feinberg và The Irreversible Decline of Eddie Socket (tạm dịch: Sự khước từ không thể đảo lộn của Eddie Socket) sáng tác bởi John Weir: Tôi cho rằng hai tác phẩm đầu tiên này nên để cạnh nhau vì chúng đều diễn tả về cuộc sống của những người đồng tính ở New York trước đây, từ khi mà đại dịch bắt đầu và lan rộng.

Cả hai đều bám sát những khía cạnh liên quan đến lạm dụng tình dục thời kỳ tiền AIDS bắt đầu bước vào giai đoạn đại dịch AIDS. Bằng cách đó, những hành vi càng được xem là nguyên nhân làm vi rút phát tán rộng lại càng là những thứ mọi người mong muốn nhưng không thể đạt được: Một thân hình hoàn hảo, một tình yêu tròn đầy, và một cuộc sống vẹn toàn. Nhưng chúng ta nên đọc để có thể tiếp cận gần hơn với cách mà cộng đồng đồng tính nam đã được hình thành bí mật, vừa ganh đua, lại vừa đùm bọc nhau, và đây trở thành một ví dụ về cách mà một nhóm người dù đã bị miệt thị trong thời gian dài và không được ai thừa nhận nhưng vẫn học cách dành quyền thay đổi để trở nên tự chủ hơn.

1990

Tác phẩm The Body and Its Dangers và Other Stories (tạm dịch: Cơ thể và những mối nguy và những câu truyện khác) của Allen Barnett cùng với Feinberg và Weir lại có cùng một nét hài hước tối tăm giữa bao nỗi đau, chết chóc và mất mát. Trong Time as It Knows Us, câu truyện dài và cảm động nhất của cuốn sách, Barnett dẫn dắt chúng ta vào một gia đình mà mọi thành viên đều là những người mắc bệnh hoặc dương tính với HIV đang sống chung với nhau, cũng cho chúng ta nhìn thấy cách họ quan tâm nhau như những người bạn như thế nào.

1990

Trung tâm của tác phẩm People in Trouble (tạm dịch: Những người gặp rắc tối) của Sarah Schulman chính là tam giác tình yêu được đặt vào và soi chiếu bởi sự tàn phá của AIDS, tình cảnh vô gia cư, và những căn bệnh xã hội khác trong thời đại tổng thống Mỹ Reagan.

Nhận thấy rằng họ chẳng còn gì để mất, các nhà hoạt động AIDS của Justice (dựa trên ACT UP), những người mà Molly và Kate cùng cộng tác, đã lập ra và thực hiện các hành vi chống phá luật dân sự nhằm thu hút sự chú ý từ một thế giới đã bị phân tán tư tưởng có chủ ý. Điểm kỳ lạ trong tác phẩm này không chỉ ở nhân vật trùm bất động sản Ronald Horne (chỉ cần nói bấy nhiều là đã đủ về nhân vật này), mà còn là những biểu tượng thời đại tuy nhỏ nhưng có sứ công phá lớn, bao gồm cả chú gấu Teddy được sử dụng phổ biến để làm dịu đi những cái chết gây ra bởi AIDS và những chiếc xe cấp cứu trong thành phố, những thứ mà không ai mảy may chú ý mặc cho âm thanh vang rềnh đến cỡ nào.

1992

Was (Tạm dịch: Là) của Geoff Ryman ban đầu có thể không như những cuốn tiểu thuyết khác nói về AIDS, mặc dù nhân vật chính, Jonathan, là một diễn viên qua đời vì AIDS. Chuyến hành hường của Jonathan đến Kansas để tìm ra Dorothy Gael “đích thực”, người mà ai cũng biết là do L. Frank Baum biến hóa thành trong cuốn sách kinh điển của ông, The Wonderful Wizard of Oz, tác phẩm thậm chí còn được dựng thành một vở nhạc kịch với sự tham diễn của Judy Garland, tạo ra một cơn sốt bắt nguồn cho những mộng mơ.

Trong Was, Jonathan đã biết về cuộc sống cơ cực của Gaels, người bị chứng rối loạn chứng năng và bị lạm dụng, khi ông trải một trận dịch bạch hầu năm 1888. Xen kẽ đó là câu truyện của Frances Gumm, người sẽ trở thành Judy Garland, do và mặc cho các vấn đề gia đình của mình. Ryman cho ta thấy cách mà huyền thoại và nỗi ám ánh trở thành trợ thủ đắc lực cho những khó khắn của quá khứ, và cách mà chúng ta đối mặt với những khó khăn ấy lại hình thành con đường để chúng ta đấu tranh trong hiện tại. Ở thời đại mà nhà nhà, người người đều bỏ mặt những người đồng tính nam nhiễm AIDS, thì cuốn tiểu thuyết hư cấu có tên là Was lại cho chúng ta cảm giác rất chân thật.

1994

The Gifts of the Body (tạm dịch: Món quà của cơ thể) của Rebecca Brown là một chuỗi vòng xoay quanh các câu truyện được kết nối với nhau, tất cả đều có xuất phát điểm từ góc nhìn của một người chuyên chăm sóc cho các bệnh nhân AIDS. Mỗi tác phẩm trong 10 câu truyện sẽ kể về một bệnh nhân khác nhau và mỗi người bọn họ đều có lý lịch liên quan đến “những món quà”, dù là về mặt thể chất hay tâm lý, trên cơ thể.

Được viết với một phong cách tối giản cộp mác Brown, chúng ta được dẫn dắt qua những trải nghiệm cho và nhận của một hộ lý, cùng với sự quan tâm, những gì diễn ra giữa họ, và những xúc cảm liên quan đến sự biến đổi trong cơ thể chúng ta. Không giống với The Way We Live Now, The Gifts of the Body dù được kể từ quan điểm của một hộ lý, thì sự khác biệt trong dàn nhân vật đa dạng cũng như tính nhân đạo giữa họ không chỉ bởi do người chăm sóc họ và còn do chính tác giả.

1996

Tác phẩm Push (tạm dịch: Đẩy) được ra mắt của Sapphire được kể từ chất giọng bản năng của Precious, một cô bé tuổi vị thành niên quá khổ, có làn da ngâm đen và nhiễm HIV sống với người mẹ bị bạo hành ở Harlem. Một trong những tiết lộ ngắn gọn nhất của cuốn truyện đó là Precious nhiễm HIV sau khi bị cưỡng hiếp bởi một người đàn ông mà cô gọi là cha. Push vẽ ra chuyến hành trình của Precious để tìm lại lòng tự tôn của mình, với sự trợ giúp của một giáo viên, cũng như cộng đồng hỗ trợ những người mắc bệnh AIDS.

Mặc dù phần sau của cuốn truyện dành cho những người bạn của cô kể về cuộc sống của họ, độc giả có thể xem đó như những lời động viên, nhân vật chính của Sapphire đã mở ra một thế giới hư cấu cho AIDS bao gồm tiếng nói từ một đưa trẻ Mỹ gốc Phi khi cô bé bị cưỡng hiếp và đang phải chống lại với một thế giới vô cùng tàn nhẫn.

2004

 

The Line of Beauty (tạm dịch: Ranh giới của cái đẹp) của Alan Hollinghurst là tác phẩm duy nhất tôi liệt kê ở đây có thời gian xuất bản sau khi HAART được phát triển. Tác phẩm đầu tiên của Hollinghurst, The Swimming-Pool Library (1988), lại không hề đề cập đến AIDS, được đặt cho bối cảnh vào mùa hè năm 1983, “Một mùa hè như thể đó sẽ là mùa hè cuối cùng.” The Line of Beauty, diễn ra ở London dưới thời Thatcher những năm 80 (một trong những cảnh nổi tiếng nhất là nhân vật chính Nick Guest khiêu vũ cùng với bà Thatcher), có lẽ đã trở nên quá tinh tế với những ai đứng buộc tội kẻ nắm quyền, và kẻ có quyền nhờ vào “giá trị” của họ, và với những ai bị chối bỏ hay kỳ thị đã qua đời vì AIDS. Hollinghurst viết nên cuốn sách này bằng những lời hùng biện nhắm vào nền chính trị một cách trực diện. The Line of Beauty đặt giai đoạn đầu của HIV/AIDS trong một bối cảnh của chính nó.

Về tác giả

Hồi ký của Kenny Fries, In the Province of the Gods đã nhận được giải tài trợ văn học Sáng tạo xuất chúng, và sẽ được ra mắt vào tháng 9 năm 2017. The Healing Notebooks, xuất bản năm 1990, nhận giải Gregory Kolovakos cho mảng văn học về AIDS. Những tác phẩm khác của ông còn có The History of My Shoes, the Evolution of Darwin’s TheoryBody, Remember: A Memoir. Ông đã biên tập cuốn Staring Back: The Disability Experience from Inside Out và đang giảng dạy chuyên ngành Thạc sĩ văn học của chương trình nghệ thuật viết sáng tạo tại Cao đẳng Goddard.

Xuân Khanh (Theo Electric Lit)

About Xuân Khanh

Nguyễn Ngọc Xuân Khanh

Desire to learn something useful.

Check Also

5 Cuốn sách Tranh tiết lộ Sức mạnh của Ngòi bút dành cho Thiếu nhi

Trong thời đại kĩ thuật số này, những tác phẩm trên máy tính có thể …