Home / Cộng đồng / Top 10 / 10 tác phẩm Văn học làm thay đổi Thế Giới

10 tác phẩm Văn học làm thay đổi Thế Giới


Các nhà văn, nhà phê bình và học giả đã cùng bình chọn những tác phẩm dưới đây là những áng văn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ và lâu bền nhất. Hãy cùng nghe họ giải thích lý do tại sao.

Toàn bộ 10 tác phẩm được giới thiệu dưới đây đều đã có bản dịch Tiếng Việt, độc giả Bookaholic có thể dễ dàng tìm mua tại các nhà sách trong nước hoặc Thư viện địa phương.

1. Odyssey – Homer (Thế kỷ VIII TCN)

Odyssey

Odyssey, thiên sử thi được Homer viết vào thế kỷ 8 TCN, đã đứng đầu cuộc bình chọn của chúng tôi. Nhưng tại sao nó lại là lựa chọn đầu tiên? Theo nhà văn và phát thanh viên Natalie Haynes: “Bởi vì nó là một trong những nền tảng huyền thoại của văn hóa phương Tây; bởi vì nó đặt ra câu hỏi về ý nghĩa của việc trở thành một anh hùng; bởi vì nó có những nhân vật nữ, và cả nhân vật nam, thật tuyệt vời; bởi vì nó có đủ loại thần thánh và quái vật; quả là một sử thi đúng đắn; và bởi vì nó buộc chúng ta phải đặt câu hỏi về các giả định của chúng ta về việc lên đường, về chiến tranh và cả vấn đề nổi bật là ý nghĩa của việc trở về.”

Lisa Appignanesi, tiểu thuyết gia và nhà phê bình, chỉ ra ảnh hưởng của Odyssey, cho rằng “Đó là một hình mẫu cơ bản – của một cuộc hành trình, đồng thời cũng là một sự trở về.” Kenneth W Warren, Giáo sư tiếng Anh tại Đại học Chicago, đồng ý. “Chẳng thể tranh cãi về cách mà sử thi của Homer đã trở thành nền tảng cơ bản cho nghệ thuật kể chuyện ở phương Tây. Odyssey đã cung cấp những cách để bố cục mạch truyện, cũng như khuôn mẫu để mô tả tính cách của nhân vật, từ đó giúp định hình, tạo thuận lợi và cả vạch ra giới hạn cho cách kể chuyện của chúng ta ở thời hiện tại.”

David Varno, nhà phê bình văn học, nhấn mạnh sự khôn khéo được thể hiện trong sử thi: “Chiến thắng của trí thông minh và lòng dũng cảm trong trích đoạn Odysseus và Penelope sẽ còn có ảnh hưởng suốt cả thiên niên kỷ.” Trong khi đó, Bethanne Patrick, biên tập viên của Lit Hub, lựa chọn một lý do khác. “Tôi tin rằng hành trình của Odysseus đã định hình thứ chủ nghĩa cá nhân riêng biệt của văn hóa phương Tây, vốn đã dẫn đến nhiều thay đổi trên thế giới – cả tốt lẫn xấu.”

Còn tiểu thuyết gia Beverley Naidoo thì tôn vinh cách mà sử thi này đã lan tỏa trong văn hóa đại chúng: “Những câu chuyện diễn ra trong cuộc hành trình kéo dài 10 năm của Odysseus sau cuộc chiến Thành Troy, khi mà nàng Penelope một lòng chung thủy chờ chồng và con trai Telemachus mong ngóng cha mình, đã thấm sâu vào ý thức văn hóa của chúng ta. Nhân tố con người trong chuỗi vô số những câu chuyện này sẽ tiếp tục gây tiếng vang trong nhiều thế kỷ, và cho phép ta diễn giải lại theo vô vàn cách.”

2. Túp lều Bác Tom – Harriet Beecher Stowe (1852)

tup leu bac tom

Tiểu thuyết viết năm 1852 của Harriet Beecher Stowe đứng ở vị trí thứ hai, và như lời cây bút người Zimbabwe, Tendai Huchu, “thật khó để chọn ra tác phẩm nào ngày nay mà lại có thể có sức ảnh hưởng như vậy.” Jenny Bhatt, nhà văn và biên tập viên của PopMatters, gọi nó là “tiểu thuyết chính trị đầu tiên được đọc phổ biến ở Mỹ” và “tác phẩm hư cấu đầu tiên công khai chỉ ra sự tàn ác của chế độ nô lệ, bóc lột con người, hệ thống pháp luật thiên vị, chế độ gia trưởng bảo thủ, sự cần thiết của nữ quyền, và nhiều hơn nữa.”

Túp lều Bác Tom đã trở thành một trong những cuốn sách phổ biến nhất của thế kỷ – ở cả Mỹ và ở nước ngoài, được xem là tác phẩm đã thay đổi hoàn toàn nhận thức về chế độ nô lệ, và nhiều người tham gia bình chọn đã nhắc đến ảnh hưởng của nó đối với phong trào bãi nô. Việc cuốn sách tập trung vào khía cạnh con người và kêu gọi sự đồng cảm đã gây ra một cuộc tranh cãi giữa các độc giả. Tác giả và tiểu thuyết gia Roxana Robinson nói rằng “nó kể câu chuyện về chế độ nô lệ qua con mắt của một người nô lệ, và là một trong những tiểu thuyết đầu tiên xem các nhân vật người da đen là cha, là mẹ, là con cái – là những con người đang phải sống trong điều kiện vô nhân đạo.”

Cuốn sách cũng có những điểm không được chào đón: dịch giả Caroline Alexander gọi nó là “yếu mềm đến mức xấu hổ,” và ngày nay cách khắc họa nhân vật của nó bị chỉ trích vì “định kiến” (theo lời Jenny Bhatt), trong khi chính Tendai Huchu đã chỉ ra rằng “Thuật ngữ Bác Tom (Uncle Tom) đã trở thành một từ chỉ sự lạm dụng, khác xa so với những gì tác giả dự định.”

Tuy nhiên, tác động của nó là không thể phủ nhận, với sức ảnh hưởng đến nhiều thế hệ nhà văn, và được dịch sang nhiều ngôn ngữ. Tiểu thuyết gia, nhà thơ và nhà phê bình Elizabeth Rosner nói rằng cuốn sách “đã khiến cả đất nước không chỉ đặt ra câu hỏi về các luật lệ và thực tiễn đáng lên án của họ, mà còn phải thay đổi mãi mãi một hệ thống phân biệt chủng tộc tàn bạo. Điều đó, đối với tôi, chính là văn học ở đỉnh cao của nó.” Và đối với Rebecca Steinitz, tiểu thuyết gia và nhà phê bình của The Boston Globe, “nó tiếp tục là một giao điểm cho suy nghĩ của chúng ta vể chủng tộc và tính đại diện.”

3. Frankenstein – Mary Shelley (1818)

frankenstein

Cuốn tiểu thuyết vừa kỷ niệm 200 năm xuất bản của Mary Shelley chính là “tinh túy của thế giới hiện đại” – như lời Roger Luckhurst, Giáo sư Văn học Hiện đại và Đương đại tại Đại học Birkbeck, London. Còn theo tiểu thuyết gia và nhà phê bình văn học người Mỹ, Lev Grossman, cuốn sách “tái định nghĩa, cách tàn bạo, hiểu biết của chúng ta về sự sống và cái chết, Thiên Chúa và loài người và máy móc, dưới ánh sáng tàn nhẫn của thời hiện đại.”

Câu chuyện lôi cuốn về một nhà khoa học mang lại sự sống cho một sinh vật kỳ dị đã trở thành một trong những hình ảnh lâu bền trong văn học hiện đại và rộng hơn nữa, và bản thân con quái vật này đã trở thành “phép ẩn dụ tối thượng,” Lena Wånggren, Nghiên cứu viên Văn học Anh tại Đại học Edinburgh.

Tác động của cuốn tiểu thuyết, cả về mặt văn học lẫn văn hóa là không thể đo đếm, như Nilanjana S. Roy, tiểu thuyết gia và nhà báo Financial Times, chỉ ra: “Frankenstein đã ảnh hưởng đến các nhà khoa học cũng như nhà văn… [và] nói ra nỗi sợ hãi khi những sáng tạo vượt khỏi tầm kiểm soát của chúng ta.” Đối với Tess Taylor, nhà thơ và nhà phê bình của All Things Considered thuộc Đài Phát thanh Quốc gia Mỹ, “cuốn sách này không chỉ trở thành một mẫu truyện phổ biến mà chúng ta thường chia sẻ, mà còn là một thấu kính để đọc hiểu thế giới của chúng ta.”

4. 1984 – George Orwell (1949)

1984 (NXB Giấy Vụn)

Tiểu thuyết u tối mang tính đột phá của George Orwell, Nineteen Eighty-Four (1984) là một lựa chọn nổi bật giữa những người tham gia bình chọn. Tại sao? “Bởi vì nó chứa đựng sự thật về chủ nghĩa độc tài và lịch sử nhân loại,” nhà phê bình sách Alex Clark nói. Trong khi đó, tiểu thuyết gia và nhà phê bình tại Boston Globe, Rebecca Steinitz, bình luận về “chủ đề chủ nghĩa toàn trị, công nghệ và giám sát vẫn luôn hợp thời và gây được đồng cảm kể từ ngày cuốn sách xuất hiện.”

Adam Thorpe, nhà phê bình và tác giả của Missing Fay và nhiều tiểu thuyết khác, chỉ ra sự pha trộn độc đáo của quá khứ và tương lai trong 1984: “Năm ấy [1984] có thể đã lui về xa trong quá khứ, và những dụng cụ được biết đến trong tiểu thuyết giờ đây trông thật lạc hậu, thậm chí có phần kỳ dị, nhưng năm tháng đó vẫn vẹn nguyên bản chất ác mộng huyền bí như một mặc khải về tương lai.”

Có một sự “chính xác kỳ lạ” – Jean Seaton, Giáo sư Lịch sử Truyền thông tại Đại học Westminster – trong định nghĩa về chế độ độc tài hiện đại của cuốn sách: “Giờ đây, hơn bao giờ hết, chúng ta dường như sống trong khuôn khổ mà cuốn sách đã định ra … Ngay cả tên tác giả – Orwellian – cũng gợi lên hình ảnh một thế giới nơi suy nghĩ bị kiểm soát. Độ chính xác của nó khi mô tả cơ chế tuyên truyền và bộ máy áp bức đã khiến nó bị mọi chế độ độc tài cấm đoán: họ khiếp đảm sức mạnh của cuốn sách mà họ đặt tên là kinh dị. Đó là cuốn cẩm nang dành cho những ai muốn phản kháng.”

Tất cả những người đã chọn kiệt tác của Orwell dường như đều đồng ý ở một điều – lời tiên đoán đáng sợ của cuốn tiểu thuyết. “Anh Cả (Big Brother) nhận được tất cả sự chú ý,” tiểu thuyết gia và nhà báo Nilanjana S. Roy nói. “Nhưng chính phần còn lại, sự háo hức tham gia đám đông quần chúng, để tuân lệnh, để hãm hại, mới là những ám ảnh khó quên.” Hoặc, như biên tập viên văn hóa BBC Rebecca Laurence gọn gàng đặt nó: “Tiểu thuyết tối hậu của thế kỷ 20 cuối cùng trở thành tiểu thuyết tối hậu của thế kỷ 21. Thật đáng sợ.”

5. Quê hương tan rã – Chinua Achebe (1958)

que huong tan ra

Kể câu chuyện về quá trình bị thuộc địa hóa của một bộ lạc Nigeria từ góc nhìn của một người châu Phi, Quê hương tan rã đã phơi bày những định kiến hẹp hòi về châu Phi và cho thấy tác động thực sự của những hiểu lầm xuyên văn hóa. Achebe nói rằng “đây là lần đầu tiên chúng ta nhìn nhận chính mình, như những cá nhân tự trị, chứ không phải chỉ là một-nửa-con-người, hay như Conrad nói, ‘những linh hồn hạ đẳng’”- nhiều người tham gia bình chọn đã đồng ý với khẳng định này và nhờ thế cuốn sách đạt vị trí thứ năm.

“Được xuất bản trong thời của tôi, cuốn sách đã cho thấy tác động của duy nhất một tác phẩm hư cấu trong việc đem đến cái nhìn hoàn toàn khác biệt về châu Phi,” tiểu thuyết gia Beverley Naidoo nói. “Câu chuyện về sự xâm chiếm thuộc địa của châu Âu sẽ chẳng bao giờ còn giống như xưa sau lần đầu tiên cuốn sách của Achebe được xuất bản.”

Nó là “một cuốn tiểu thuyết Châu Phi mạnh mẽ: nó cho thế giới trải nghiệm về Châu Phi theo cách không tiểu thuyết châu Phi nào khác làm được,” theo Dominica Dipio, Giáo sư Liên kết ngành Văn học tại Đại học Makerere ở Uganda. Noun Fare, tiểu thuyết gia và nhà báo từ Togo, gọi tiểu thuyết năm 1959 của Chinua Achebe là “một cột mốc trong văn học châu Phi. Nó đã được coi là nguyên mẫu cho tiểu thuyết châu Phi hiện đại bằng tiếng Anh, và được đọc tại Nigeria và khắp châu Phi.”

Bằng cách thay đổi lăng kính mà trước đây chúng ta vẫn nhìn nhận lục địa đen, Quê hương tan rã có thể đã góp phần chống lại định kiến. “Tiểu thuyết này đã cho độc giả thấy châu Phi thật sự là như thế nào, khi nó không bị đơn giản hóa thành những hình ảnh hẹp hòi tạo ra bởi những giả định phân biệt chủng tộc,” Ainehi Edoro-Glines, một học giả Nigeria nói. “Sự đổi mới của Achebe là ở việc thay đổi các quy ước kể chuyện hiện đại, để thay vì nhìn thấy tăm tối bất cứ lúc nào đọc về châu Phi, độc giả sẽ thấy những gì mà từng tiểu thuyết mong muốn thể hiện – một biểu hiện phức tạp của đời sống.”

6. Nghìn lẻ một đêm – Nhiều tác giả (Thế kỷ VIII – XVIII)

nghin le mot dem

Tác phẩm kinh điển, Nghìn lẻ một đêm, là một lựa chọn hàng đầu khác. “Một tác phẩm vượt thời gian,” Ainehi Edoro-Glines, Giáo sư Trợ lý ngành Văn học, Đại học Marquette nói. “Nó cho thấy mong muốn nguyên sơ của con người, đó là câu chuyện không bao giờ kết thúc – và có thể dễ dàng đại diện cho một cuộc sống không bao giờ kết thúc.”

Ahdaf Soueif, tiểu thuyết gia, nhà văn và bình luận, chỉ ra: “Nhiều nhân vật, motifs và trích dẫn (‘Vừng ơi mở ra!’) từ bộ truyện – trong – truyện này đã trở thành cách nói phổ biến trên khắp thế giới. Ở phương Tây, Nghìn lẻ một đêm chắc chắn đã tô điểm thêm cho những hình ảnh về phương Đông.” Hoặc như nhà báo BBC, Sophia Smith Galer, nói: “Những biểu tượng và nhân vật trong truyện – từ hang động của Aladdin đến những hành trình nguy hiểm, thần đèn (djinn) và dàn harem – vẫn hiển hiện ở năm 2018 trong cách mà chiếm hữu, đánh giá văn hóa và phân biệt chủng tộc tiếp tục xuất hiện trong hình dung về Nghìn lẻ một đêm. ”

“Nó là cái giếng sâu nhất,” tiểu thuyết gia và nhà báo Nilanjana S Roy nói. “Từ thời trung cổ đến hiện đại, từ các nhà văn đến ca sĩ và nhà làm phim, chúng ta không bao giờ ngừng lấy ý tưởng từ nó.” Nhà phê bình Muneeza Shamsie, ngưỡng mộ “lòng can đảm, trí thông minh và sự tự tin của nàng Sheherazade và thực tế là nàng đã thành công, khẳng định sức mạnh của nghệ thuật kể chuyện và trí tưởng tượng trước bạo ngược và khủng bố – một khái niệm đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến những lý tưởng của thế giới chúng ta.” Và Lena Merhej, một nghệ sĩ truyện tranh đến từ Lebanon, đã chọn cuốn sách “bởi vì nó mang đến một giọng nói mạnh mẽ cho một người phụ nữ vốn đã dùng nó làm vũ khí cho sự sống còn của cô ấy.”

7. Don Quixote – Miguel de Cervantes (1605-1615)

Don Quixote tập 2

Nhiều người vẫn xem Don Quixote, cuốn sách được xuất bản thành hai tập vào năm 1605 và 1615, là tiểu thuyết đầu tiên. Terry Hong, nhà phê bình tại Smithsonian Asian-Pacific American Center, chắc chắn nghĩ như vậy: “Tiêu chuẩn của người phương Tây đã được lập ra trong cuộc phiêu lưu thường xanh và không bao giờ già đi này.”

Câu chuyện châm biếm của Miguel de Cervantes về một ông già Tây Ban Nha mê mẩn những câu chuyện về hiệp sĩ đến nỗi quyết định trở thành một “hiệp khách giang hồ” đã trở thành nguồn cảm hứng cho một bộ phim của Terry Gilliam, vừa được công chiếu tại Liên hoan phim Cannes, và một vở nhạc kịch Broadway nổi tiếng.

Susan Larson, nhà phê bình tại WWNO và The New Orleans Advocate, đã giải thích lý do tại sao cuốn sách có ảnh hưởng lâu dài: “Kiệt tác này đã truyền cảm hứng cho vô số nhà văn và độc giả qua nhiều thế kỷ với sự bền bỉ, và đáng ngạc nhiên là, cả nét quyến rũ hiện đại của nhân vật chính cùng người phụ tá trung thành.”

Vậy chúng ta có nên gọi Don Quixote là “bộ phim hài” về tình bạn đầu tiên không nhỉ? David Varno, nhà phê bình văn học đang sống tại Mỹ, nói thêm: “Bức chân dung quyết tâm sống với ước mơ này sẽ tiếp tục làm sâu sắc thêm hiểu biết của chúng ta về ý nghĩa của việc là một con người. Tất cả chúng ta đều có tiềm năng trở thành một Quixote, dù tốt hay xấu, và Cervantes nhắc nhở chúng ta rằng điều quan trọng là hãy cười vang khi điều này được tiết lộ ở người khác và trong chính chúng ta.”

8. Hamlet – William Shakespeare (1603)

Hamlet

Chẳng mấy ngạc nhiên khi William Shakespeare là một trong ba tác giả nổi tiếng nhất ở top 100 của cuộc bình chọn này, với ba tác phẩm trong danh sách (hai cây bút còn lại là Virginia Woolf và Franz Kafka). Và tác phẩm bi kịch của thi sĩ thành Avon đã đạt thứ hạng cao nhất – ở vị trí thứ tám.

Tại sao lại như vậy? “Ít có câu chuyện nào khác lại thấm sâu vào văn hóa thế giới và ảnh hưởng đến cách chúng ta nghĩ về bản chất lúng túng, bối rối của mình,” tác giả và nhà phê bình người Anh Adam Thorpe nói. “Chúng ta bước vào tâm trí của Hamlet và bị bao quanh bởi với ảo giác, nhưng hoàn toàn nhận thức được rằng ta đang xem một diễn viên đóng vai một kẻ bị buộc phải hành động chỉ để cứu mạng mình, trên ranh giới mong manh giữa tỉnh táo và điên dại.”

Đối với nhà thơ, tiểu thuyết gia và nhà phê bình người Mỹ Elizabeth Rosner, câu chuyện về Dane là “vở kịch minh họa cho sự hiểu biết sâu sắc của Shakespeare về tâm lý con người trong rất nhiều sắc thái nhạy cảm của nó. Các chủ đề và nhân vật và thậm chí cả cấu trúc của vở kịch cho thấy trong ta là sự pha trộn đồng thời của một thiên tài và một kẻ tự phá hoại, rằng ta có khả năng yêu thương và thù ghét, sáng tạo và hủy diệt.”

9. Trăm năm cô đơn – Gabriel García Márquez (1967)

tram nam co don

Đứng thứ chín trong danh sách lần này, Trăm năm cô đơn được lựa chọn bởi các chuyên gia tới từ nhiều quốc gia khác nhau – cũng như các nhà văn từ Chile, Colombia và Mexico. Tiểu thuyết của Gabriel García Márquez cũng nằm trong số lựa chọn của những người đến từ Ai Cập, Nigeria, Hàn Quốc, Algeria và Na Uy.

Nhiều người bình chọn tập trung vào cách cuốn sách đã giúp tạo ra một triển vọng toàn cầu hơn. Oscar Contardo, một nhà báo tại tờ La Tercera, nói: “Đó là cách mà lần đầu tiên thế giới chú ý đến sự tồn tại của châu Mỹ Latinh,” đề cập đến Macondo – thị trấn ở trung tâm của tiểu thuyết. “Cho dù bạn là người Chile, người Argentina hay người Colombia, bạn sẽ luôn là công dân Macondo trong con mắt của phần còn lại của thế giới.”

“Nó đã thay đổi nguyên tắc kể chuyện hiện đại và chuyển đổi có chủ đích từ góc nhìn trung tâm châu Âu sang một góc nhìn toàn cầu hơn,” theo lời nhà tiểu thuyết Ai Cập Ahdaf Soueif. Trong khi tác giả Hàn Quốc Krys Lee cho rằng “tiểu thuyết có tầm ảnh hưởng quốc tế bởi phong cách của nó và bởi cách nó ảnh hưởng đến các nhà văn người Mỹ Latinh và Nam Mỹ khi khuyến khích họ tìm kiếm những hình mẫu trong văn hóa và văn học của chính họ.”

Những người khác tập trung vào phong cách mà García Márquez thể hiện trong sử thi năm 1967 của ông. Học giả người Ai Cập Marie Thérèse Abdelmessih nói rằng cuốn sách “nhấn mạnh tầm quan trọng của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo trong việc làm cho độc giả hình dung lại trải nghiệm cuộc sống.” Học giả người Nigeria Ainehi Edoro-Glines tuyên bố: “Được cho là đã lập ra chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Trăm năm cô đơn đã phát minh ra một cách viết phản hiện thực mới.”

Nhưng đối với một số người, tiểu thuyết đã vượt xa việc chỉ đơn thuần là đặt Mỹ Latinh trên bản đồ thế giới – nó đã tái phát minh lục địa này. “García Márquez bắt tay vào cuộc khám phá châu Mỹ lần thứ hai,” Felipe Restrepo Pombo, Tổng biên tập tạp chí Gatopardo ở Colombia viết. “Ông đã tưởng tượng lại nguồn gốc của lục địa và bằng cách làm như vậ, ông cũng đã thay đổi tương lai của nó mãi mãi.” Và qua quá trình đó, García Márquez đã cho phép độc giả của mình nhìn thấy một tương lai thay thế. “Trong thời kỳ tuyệt vọng, độc tài và cai trị quân sự, cuốn sách chứa đựng một khao khát hy vọng cháy bỏng,” nhà văn Algeria Algamed Magani nói.

10. Iliad – Homer (Thế kỷ VIII TCN)

iliad

Bài thơ sử thi thế kỷ VIII của Homer về sự vô ích của chiến tranh, việc các vị thần biến loài người thành trò chơi chưa bao giờ hết hợp thời. Nó không chỉ là một trong những tác phẩm văn học hay nhất về người chiến sĩ trong chiến đấu – và còn liên quan đến kỷ nguyên của chúng ta về “chiến tranh mãi mãi” (forever war) – mà còn thực sự đã truyền cảm hứng cho hành động quân sự.

Dịch giả Caroline Alexander nói, “Iliad đã có một ảnh hưởng không thể tưởng tượng được đến tư tưởng và lịch sử; nó tạo ra nhân vật các vị thần trên đỉnh Olympus và ảnh hưởng đến hành động của Alexander Đại đế. Câu chuyện và các nhân vật bi thảm của nó vẫn ám ảnh chúng ta, cũng như tầm nhìn chiến tranh bi thảm của nó.”

Iliad cũng đã đi một chặng đường dài khi thiết lập quan niệm văn học rằng hành động của các vị thần là phản ảnh hành động của con người, như là một bình luận về đam mê và nhược điểm của nhân loại.

Kate Tuttle, chủ tịch Hội Phê bình Sách quốc gia Hoa Kỳ, nói: “Một câu chuyện về chiến tranh và giận dữ, về tình yêu và hận thù, Iliad vừa lôi cuốn hấp dẫn, vừa cảm động sâu sắc về cuộc sống và cảm xúc của con người (ngay cả khi cuộc sống ấy nằm trong tay các vị thần).”

Kim Phụng (Theo BBC)

About Kim Phụng

Nguyễn Kim Phụng
Believe that you will succeed and you will - Dale Carnegie

Check Also

Kim Đồng ra hàng loạt ấn phẩm Văn học nhi đồng đón mùa tựu trường 2018

Chào đón mùa thu tựu trường 2018, Nhà xuất bản Kim Đồng giới thiệu một …

error: Nội dung được bảo vệ !!